[hlOstan]

شهربابك(كرمان)

  • جمعیت :
    45751
  • کد تلفن :
    392

شهر بابک يکي از شهرهاي استان کرمان است.شهربابک مرکز شهرستان شهر بابک نيز مي‌باشد.جمعيت اين شهر بنا بر سرشماري سال 1385 مرکز آمار ايران، برابر 45751 نفر است.مردم اين شهر از اصيلترين مردمان فارس زبان هستند.

 

  • وجه تسميه شهر:

بر اساس برخي از منابع تاريخي، بابک ساساني فرزند ساسان و پدربزرگ مادري اردشير بابکان که حاکم ايران در اواخر حکومت اشکانيان بوده‌است، اين شهر را بنا نهاده‌است و به همين دليل آن را شهربابک ناميده‌اند.
بیشتر مورخین بنای شهربابک را به بابک پدر اردشیر ساسانی نسبت می دهند. ولی این که از قبل نیز آبادی در این ملک بوده یا نه اطلاع دقیقی در دست نیست.
احمدعلی وزیری صاحب تاریخ کرمان می نویسد:
« ... چون  محل نشو و نمای اردشیر، شهربابک کرمان بوده و به این جهت در آبادانی این مملکت سعی بلیغ میفرمود.» (احمد علي وزيري، تاريخ كرمان، صفحه97)
و در جایی دیگر درکتاب جغرافیای کرمان آورده است:
«... شهربابک از ابنیه ی بابک پدر مادر اردشیر بابکان است که اول پادشاه طبقه ی ساسانیان بود و ملوک الطوایف را برانداخت. درزمان ملوک الطوایف که اردوان پسر نرسی از طبقه ی اشکانی در دارابجرد سلطنت داشت، این شهر را بنا نهاده و دارالحکومه قرار داد. و در اینجا دختر خود را به ساسان بداد و اردشیر متولد شد. و این شهر از همه شهرهای کرمان اقدم است.» (احمد علي وزيري، جغرافياي كرمان، صفحه 128)
آن چه از مجموع اظهار نظر تاریخ نویسان بر می آید، اوج عمران و آبادانی شهربابک در دوران حکومت ساسانیان بوده و اسامی قنات ها، آبادی ها و روستاها نیز حکایت از همان زمان دارند. حتی اظهار نظر شواهد محلی(تحقيقات آقاي عباس فارسي نژاد يكي از شعراي شهرستان شهربابك) نیز با نظر تاریخ نویسان هماهنگی دارد.
مثلاً درجنوب شهربابک گود لشکرکش را محل جنگ معروف اردشیر ساسانی و اردوان پنجم می دانند که به شکست اردوان می انجامد و باعث ایجاد سلسله ساسانی می گردد.
آثار دیگری نیز وجود دارد که عمران و آبادانی این ولایت را به قبل از ساسانیان می رساند. از جمله روستای میمند، معبد اَوِستا در کوه پیش اوستا و آتشکده آذربغ در کهتوکرها و ... .
این شهر در زمان ظهور حضرت زرتشت شهری آباد بوده و دارای آتشکده ی بزرگ و مشهوری بوده است که آتش آتشکده ی یزد را از این آتشکده که بر روی تل خاکستر کنونی قرار داشته برده اند.
در تاریخ مروج الذهب نوشته شده:
« قباد پدر انوشیروان پس از کناره گیری از سلطنت برای عبادت به آتشکده ی شهربابک رفت و دو حکیم بزرگوار به نام بوذرجمهر و بزرگمهر برای دیدار او به شهربابک آمدند و دو مزرعه به نامهای «مهرجرد» و «بوذرجمهر» و نیز دو قلعه (کوشک) مستحکم در دو طرف راه کرمان به فارس که در آن زمان از شهربابک می گذشته، ساختند که در حال حاضر به نام «کوشک مردان» و «کوشک بُرزی» از آثار آن دو قلعه یاد می شود.»
(به نقل از روزنامه ی كيهان ويژه ی استان كرمان، دوشنبه 6 شهريور 1374، صفحه 1)
به استناد نوشته ی استاد باستانی پاریزی و شواهد دیگر:
«... اینکه سلسله ساسانیان شهربابکی بوده اند و ساسان رییس قبیله ای از عشایر منطقه «خور» شهربابک یعنی مزرعه «مرائ خبر» بوده و پسرش بابک وقتی به صدارت می رسد، در مرحله ی اول بر دو منطقه ی یزد و کرمان تسلط پیدا می کند و چون زادگاه پدرش ساسان موبد عشایر، مرائ خبر بود، در همان بدو ریاستش این شهر را که امروز شهربابک است و در حمله اسکندر مقدونی ویران شده بود، مرمت می کند و از آن زمان است که شهر سمنکان ویران شده و به نام بابک نامگذاری و به شهربابک مشهور گردیده است.» (محمد ابراهيم باستاني پاريزي، كوچه ی هفت و پنج، صفحه 88)
به هر حال آثار و شواهد و دلائل، حاکی از آن است که سابقه ی تاریخی این شهر حتی به قبل از دوره ی ساسانیان نیز رسانیده شده است. و بنا به قولی این شهر نامش سمنکان بوده که فردوسی نیز از آن یاد کرده و مادر سهراب را دختر پادشاه سمنکان دانسته است.
تا حدودی می توان گفت که مطالب فوق از صحت برخوردار باشند، زیرا دو عامل اصلی باعث از بین رفتن این اثار ارزنده، با توجه به وضعیت اقلیمی منطقه در شهربابک گردیده است:
آ) هجوم اجانب قبل از اسلام و قبل از ساسانیان مانند حمله ی اسکندر مقدونی و بعد از اسلام هم مغول، بنی امیه، بنی عباس، محمود افغان و ... .
ب‌) حوادث جوی مانند زلزله ها و بارانهای سیل آسا و طوفانهای سهمگین به واسطه آبرفتی بودن منطقه و ... .

 

  • وضعيت جغرافيايي:

مساحت: 9,761 کيلومتر مربع
موقعيت جغرافيايي:جنوب شرق ايران - 55درجه و 8 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ و 30 درجه و8 دقيقه عرض شمالي
همسايه‌ها : از شمال با استان يزد از غرب با استان‌هاي يزد و فارس از شرق با شهرستان رفسنجان و از جنوب با شهرستان سيرجان همجوار مي‌باشد.
ارتفاع از سطح درياهاي آزاد: 1845 متر
   
شهرستان شهربابک در غربی ترین نقطه استان کرمان و در همسایگی استانهای یزد و فارس  و در 55 درجه و 8 دقیقه  طول شرقی و در30 درجه و7 دقیقه عرض شمالی واقع گردیده است.
این شهرستان از شمال به استان یزد، از جنوب به شهرستان سیرجان، از شرق به رفسنجان و از غرب به استان فارس و یزد محدود است. مساحت آن در حال حاضر 12524 کیلومتر مربع است.
شهربابک امروز در حاشیه ی راه استراتژتیک کشورهای میانه و جمهوری اسلامی ایران به دریای آزاد (خلیج فارس و دریای عمان) قرار دارد.
جاده ی ترانزیتی تهران-بندرعباس بعد از یزد به انار و از آنجا از طریق شهربابک به سیرجان و بندرعباس متصل می شود.

این شهرستان از سه مسیر با کرمان (مرکز استان) ارتباط دارد.
1- مسیر کرمان- بردسیر- سیرجان- خاتون آباد- شهربابک:
طول این مسیر280 کیلومتر و از نظر تردد به ویژه در فصول سرد و یخبندان سال با مشکل چندانی مواجه نیست.
2- مسیر کرمان- رفسنجان- سرچشمه- شهربابک:
طول این مسیر 258 کیلومتر است ولی علیرغم کوتاهی مسیر در فصول سرد سال به علت وجود گردنه های مرتفع و برفگیر حوالی سرچشمه با مشکلاتی مواجه است.
3- مسیر کرمان- رفسنجان- انار- شهربابک- طول این مسیر295کیلومتر است و از نظر تردد در فصول یخبندان به علت گذر از گردنه های جوزم ممکن است مشکلاتی وجود داشته باشد ولی به دلیل عبور جاده ی ترانزیتی تهران- بندرعباس از این گردنه ها این مشکل چندان قابل ملاحظه نیست.
نزدیکترین مسیر هوایی به شهربابک از طریق فرودگاه سیرجان حاصل می شود. خوشبختانه پروازهای مستقیم سیرجان  تهران نیز به طور منظم و حداقل هفته ای سه بار (رفت و برگشت) انجام می شود.

 

  • وضعيت زيست محيطي:

پوشش گياهي :بادام کوهي - بنه(پسته کوهي)- ارچن - درمنه ودر دشتها گز - تاغ
آب وهوا : گرم و خشک نيمه صحرايي
زيست محيط : کوهپايه‌اي

مرکز شهرستان شهربابک از سطح دریا 1834 متر ارتفاع دارد.
کوه های این شهرستان دنباله ی رشته کوه های مرکزی ایران می باشند که از گردنه رزن در همدان شروع و به چاله ی جازموریان ختم می شوند. قله های مهم آن عبارتند از:
عاج، محمد آباد ، بیدسوخته، ایوب، خورین، پا قلعه، شهربابک(مساحم یا مزارجم).

مهمترین رود دائمی این منطقه رود چاورچی جوزم می باشد. که از کوه های محمدآباد و بیدسوخته سرچشمه می گیرد و به چاله ی انار می ریزد. بقیه ی رودهای این شهرستان حالت فصلی دارند و آب مناطق کوهستانی را تأمین می نمایند. آب مناطق دشتی در گذشته از طریق قنات و امروزه با حفر چاه عمیق و نیمه عمیق تأمین می شود.
در بخش زراعی (زراعت آبی، دیم، باغات و ایش)، 2هکتار را مراتع نسبتاً خوب، 1250هکتار را مراتع درجه 3و4، و حدود10% از کل مراتع شهرستان را جنگل ها و چمنزار ها و 15% را مناطق کویری غیر قابل بهره برداری به خود اختصاص داده اند.

پوشش گیاهی:

پوشش گیاهی شهرستان بیشتر از نوع استپ کوهپایه ای است. با توجه به بوته های کوتاه و درختان جنگلی پراکنده مانند درختان ارژن (ارچن)، بادام کوهی(مَر)، بنه(پسته کوهی)، اسکنبیل، گز، قیچ و گیاهان کوتاه قد مانند: جاز، کوشترک، جفنه، ترقو، ریواس، کنگر، ارسلان(سرشو)، جاشیر، قُمس، تَلّه، کاه کوتی،گوده و ... و در ارتفاعات، مَرغزار که مورد استفاده ی دامداران قرار می گیرد.
در باغ های شهرستان درختانی مثل: بادام، گردو، انگور، آلو، انار، توت، آلبالو، زردآلو، پسته و ... و در زمین های کشاورزی گندم، جو، یونجه، اسپرس، پنبه و ... به عمل می آید.

زندگی جانوری:

در نواحی کوهستانی شهربابک جانورانی از قبیل: بُز کوهی، قوچ، پلنگ، یوزپلنگ، گور، گرگ، روباه، خرگوش،  سنجاب، آهو، سیخور و گراز یافت می شود.
همچنین حیوانات اهلی مثل: میش، بز، بره، گاو و الاغ و ... و پرندگانی مثل: آهوبره، عقاب، تیهو، سینه سیاه، کبک، کبوتر، گنجشک، کلاغ، دارکوب و …یافت می شود.

آبها:

در حال حاضر تعداد 172حلقه چاه عمیق،590 چاه نیمه عمیق، 399 رشته قنات و هشت چشمه، کار آبیاری 05/15728 هکتار از اراضی زراعی و باغی را در سطح شهرستان زیر پوشش دارند، و تعداد 11 حلقه چاه پس از استخراج 60 هزار مترمکعب آب، روزانه پمپاژ و به وسیله ی لوله به مصارف صنعت مس سرچشمه می رسد. علاوه بر این با شروع به کار معدن مس میدوک، طرح ذوب خاتون آباد، ارایه ی سیلیس و ... تعداد 20 حلقه چاه به میزان 125 هزار متر مکعب آب، روزانه از سفره های زیر زمینی شهرستان برداشت و به مصارف صنعتی می رسد.( اطلاعات داده شده توسط كارشناسان شركت آب منطقه اي شهرستان شهربابك)

 

  • خصوصیات اقلیمی:

آب و هوای نواحی دشت شهرستان شهربابک از نوع نیمه بیابانی و آب و هوای مناطق کوهستانی آن معتدل کوهستانی می باشد. آب و هوای نیمه بیابانی بیشتر در نواحی دشت حکومت دارد و مقدار باران سالانه ی آن کم است (حدود140-120میلیمتر) که باعث رطوبت ناکافی در منطقه و اختلاف شدید درجه حرارت بین سردترین و گرمترین ساعات شبانه روز می شود. کمی باران سبب فقر پوشش گیاهی و مراتع گشته و فرسایش بادی نیز در آن به چشم می خورد.
آب و هوای کوهپایه ای بیشتر در مناطق کوهستانی شهربابک حکمفرمایی دارد که از ویژگی های آن زمستانهای سرد و یخبندان و تابستانهای معتدل می باشد. نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف و تگرگ بوده و ارتفاعات بلند بعضی از کوه های شمال و شمال غربی شهرستان را در بر می گیرد. میزان بارش در نواحی کوهستانی شهربابک بیش از340 تا 400 میلیمتر به ثبت رسیده است.(جغرافياي عمومي نوشته ی منصور ملك عباسي صفحه 63)

باد:
جهت غالب باد 270 درجه با میانگین سرعت 5 متر بر ثانیه است.

بارندگی:

نمودار میانگین ماهیانه بارندگی شهربابک در یک دوره آماری (1384-1366) نشان می دهد که بیشترین باران در شهربابک در طول ماههای آذر تا اردیبهشت می بارد و در همچنین در ماههای خرداد تا آبان ک